Bu, en pahalı yanlış anlamanın kaynağı. İnsanlar „yükseköğrenim mi, meslek eğitimi mi" diye ayırıyor. Doğru ayrım bu değil. Doğru ayrım şu: mesleğin Almanya'da düzenlemeye tabi mi, yani reglementiert mi.
Üç yol var, iki değil
Bir. Yükseköğrenim diploması, düzenlemeye tabi olmayan meslek. Bilgisayar mühendisi, iktisatçı, kimyager gibi. Burada Zeugnisbewertung, yani diploma değerlendirmesi alınır. Bu belge tanımlayıcıdır, bir mesleğe giriş hakkı vermez. Zaten gerekmez de, çünkü bu mesleklerde hiçbir işlem zorunlu değil, hemen başvurup çalışabilirsin. Belge yalnızca işverene ve vize sürecine karşı işini kolaylaştırır.
İki. Mesleki eğitim diploması. IHK meslekleri, zanaat meslekleri. Burada Gleichwertigkeitsfeststellung yapılır, yani BQFG'ye göre denklik tespiti. Sonuç tam denklik, kısmi denklik ya da denklik yok olur.
Üç. Düzenlemeye tabi meslek. Doktor, diş hekimi, eczacı, hemşire, ebe, öğretmen, avukat, psikoterapist. Burada ne diploma değerlendirmesi ne BQFG işine yarar. Gereken şey eyalet makamından mesleğe kabul, tıpta Approbation. Bu tamamen ayrı bir hukuki yol.
ZAB kendi sayfasında açıkça yazıyor: diploma değerlendirmesi öğrenime hak vermez, düzenlemeye tabi mesleklerde mesleği icra hakkı vermez ve bir not çevirisi değildir. Tıp Doktoru olup 208 Euro verip diploma değerlendirmesi alan, güzel bir kâğıt satın almış olur ve Approbation'a bir adım bile yaklaşmaz.
Türk meslek adlarıyla
- Tıp Doktoru, Diş Hekimi, Eczacı, Veteriner Hekim → düzenlemeye tabi. Eyalet sınav dairesi, Landesprüfungsamt. Üçüncü ülke diploması olduğu için önce denklik incelemesi, esaslı fark varsa bilgi sınavı, Kenntnisprüfung. Dil şartı genelde genel Almanca B2 artı C1 mesleki dil sınavı. Ara çözüm olarak Berufserlaubnis var, süreli çalışma izni.
- Hemşire → düzenlemeye tabi, eyalet makamı.
- Öğretmen → düzenlemeye tabi, eyalet kültür bakanlığı.
- Mühendis → iş düzenlemeye tabi değil, unvan tabi. Yani mühendis olarak çalışabilirsin, ama izin almadan kendine „Ingenieur" diyemezsin. Unvan eyalet mühendislik kanununa göre korunuyor ve izni eyalet makamı veriyor. Bu, hiçbir Türkçe kaynakta açıklanmayan klasik bir tuzak.
- Mimar → unvanı kullanmak ve yapı ruhsatı vermeye yetkili olmak için eyalet mimarlar odasına kayıt gerekiyor.
- Bilgisayar mühendisi, iktisatçı, işletmeci, kimyager, matematikçi → düzenlemeye tabi değil. Hemen çalışabilirsin.
Almanya'da toplam 416 meslek düzenlemeye tabi. Kendi mesleğine bakmak için Bundesagentur für Arbeit'in BERUFENET veri tabanında „reglementiert" filtresi var.
Yetkili kurumu bulmak
BIBB'in Anerkennungs-Finder aracı meslek ve çalışılacak yer bilgisinden yetkili kurumu buluyor. Türkçesi de var, „Denklik Bulucu" adıyla. Bir karar belgesi değil, sadece yönlendirme, ama doğru kapıya götürüyor.
- IHK meslekleri → IHK FOSA, ülke genelinde tek merkez
- Zanaat meslekleri → hedef yerdeki Handwerkskammer
- Düzenlemeye tabi meslekler → o eyaletin makamı
Bunun Fırsat Kartı ile ilgisi
Puan tablosunda kısmi denklik 4 puan getiriyor, tablodaki en büyük tek kalem. Üç puanda duran biri kısmi denklikle yediye çıkar. Yani denklik yalnızca bir yol daha değil, çoğu zaman altı puan eşiğini geçmenin en kısa yolu.